Çocuklarda demir eksikliği

Çerkezköy Özel İrmet Hospital Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Özge Lisar çocuklardaki demir eksikliği hakkında bilgilendirmede bulundu

Dr. Lisar, yaptığı bilgilendirmede şu ifadelere yer verdi: “Demir eksikliği dünyada en sık görülen beslenme bozukluğundan biridir. Demir, çocuklarımızın büyümesi ve gelişimi için önemli bir besindir. Çocuklarda demir eksikliğinin olması durumunda bir takım enfeksiyonlara açık olmasına neden olabilir. Öte yandan bedensel ve zihinsel gelişimini de olumsuz yönde etkileyebilir.

DEMİR İNSAN YAŞAMI İÇİN ÖNEMLİ BİR ELEMENTTİR

Demir protein sentezi, oksijen taşıması, elektron transportu, hücre solunumları transportu, hücre solunumu, pek çok enzimin yapı ve işlevinde görev alır. Demir eksikliğinin oluşması durumunda sadece anemi değil, bizlerin hareket etmesinde veya herhangi bir aktivite de önemli rol oynayan sinir sistemi gibi diğer sistemlerin işlevlerinde de bozukluk ortaya çıkar.

DEMİR EKSİKLİĞİ BELİRTİLERİ

Çocuklarımızın hem fiziksel hemde beyinsel gelişimi için önemli 9 element bulunuyor. Bunlarından biri de demirdir. Demir eksikliğinin olması enfeksiyonlara zemin hazırlaması, okul performansı gibi birçok soruna yol açıyor.

Demir eksikliğini erken evrede fark edilmesi zordur. Vücut yapımız bir süre demir eksikliğini telafi ederek kansızlık belirtilerinin ortaya çıkmasını geciktirebilir. Bu aşamada dahi bazı belirtiler görülür.

• Kırılgan saç ve tırnaklar
• Ciltte kuruluk
• Ağız köşelerinde çatlaklar
• Dilde yanma
• Ağız mukozasında hassasiyet

Demir eksikliği ilerleyip kansızlık ortaya çıktıktan sonra bunlara başka belirti ve bulgular da eklenir. İşte bu belirtiler;

• Halsizlik
• Sürekli yorgunluk hali
• Konsantrasyon problemleri
• İlgisizlik
• Fiziksel aktiviteler sırasında nefes nefese kalmak
• Baş dönmesi ve göz kararması
• Baş ağrısı
• Depresyon
• Uyku sorunları
• Normalden fazla üşüme hissi
• Saç dökülmesi
• Cilt renginin soluk bir görünümde olması
• Dilde şişme
• Kulak çınlaması
• El ve ayaklarda karıncalanma yada uyuşma şeklinde sıralanabilir.

DEMİR EKSİKLİĞİ TANISI NASIL KONUR?

Demir eksikliği genel olarak başka bir amaç ile yapılan kan sayımı sırasında tespit edilir.

Demir eksikliğinin erken teşhisi için demir depolarının durumunu gösteren kan testlerinin yapılması gerekir. Öte yandan çocuğunuz da demir eksikliği belirtilerinin olduğunu düşündüren şikayetler varsa bir sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz.

Doktora muayenesinde çocuğunuzun besin alışkanlıklarını soracak, buna ek olarak önceden var olan hastalıkları ve ilaçları içeren ayrıntılı bir inceleme yapacaktır.  Demir dengesi hakkında kesin bilgi ancak kan testleri ile mümkündür. Testlerle hemoglobin, hematokrit, eritrosit sayısı, transferin gibi çeşitli parametrelere bakılarak demir eksikliği tanısı konur.

DEMİR EKSİKLİĞİ TEDAVİ NASIL YAPILIR?

Demir eksikliği anemisinin tedavisi kombine bir yaklaşım gerektirir. Öncelikle demir eksikliğinin hangi nedenden dolayı ortaya çıktığının tespit edilmesi önemlidir; çünkü tedavi nedene yönelik olarak planlanır. Demir eksikliğine neden olan sorunların ortadan kaldırılması tedavi sürecindeki en önemli adımdır.

Eksiklik demirin gıda ile alımının çok düşük olmasına dayanıyorsa, etkilenen kişinin diyeti yeterli miktarda demir alacak şekilde ayarlanır. Kisinin demir açısından zengin kırmızı et, karaciğer, balık gibi gıdalar tüketmesi önerilir.

Diyetteki değişiklik yeterli değilse ve kansızlık varsa hastanın demir ilacı ile tedavisi gerekebilir. Fakat demir ilaçlarının doktor kontrolü dışında kullanımı tehlikelidir. Fazla demir vücuttan atılmadığı için özellikle pankreas, karaciğer, kalp gibi organlarda ve gözlerde birikerek hasara neden olabilir.

DEMİR EKSİKLİĞİNE NE İYİ GELİR?

Özellikle okul çağı çocukları, tüm vücut hücreleri için gerekli bir mineral olan demir ihtiyacını bazı yiyeceklerden gayet iyi karşılayabiliyor. Demir en fazla kırmızı ette bulunuyor. Kırmızı etin yanı sıra balık, karaciğer ve yumurta da tam bir demir deposu. Yumurtayı menemen gibi pişirip, domates, soğan ve C vitamininden zengin olan sivri biberle demir emilimini artırabilirsiniz. Ya da yumurta yanında portakal suyu içerek de demir emilimi artırılabilir. Demir eksikliğine karşı çocuklarınıza eti her gün 2 adet köfte büyüklüğünde yedirebilirsiniz. Ancak karaciğerin esas görevi vücuda giren tüm zehirleri arındırmak olduğu için fazlası vücutta toksinlerin birikmesine neden olabileceğinden dolayı haftada 1 yedirebilirsiniz.

KURUYEMİŞİ BESLENMESİNDEN EKSİK ETMEYİN

Kuru üzüm, kuru kayısı, kuru erik, çiğ badem, fındık, fıstık ve ceviz gibi kuruyemişler önemli demir kaynakları. Bu nedenle çocuğunuzun beslenme çantasına bir avuç kuruyemiş koyarsanız demir eksikliğini gidermesine katkıda bulunabilirsiniz. Ancak aşırıya kaçılması durumunda kalori bakımından yüksek olabileceğinden diyabet hastalığı ve obezite riskini artırabilir.

YEŞİLLİKLERİ, C VİTAMİNİ İÇEREN BESİNLERLE BİRLİKTE VERMEYİ UNUTMAYIN

Sebze ve tahıllar C vitamini içeren besinler ile birlikte alındıklarında demirin çözünürlüğünü artırıyorlar. Bu nedenle çocuğunuza sebze yemeklerinin yanında mutlaka, çok zengin bir demir deposu olan sivri biber ile portakal suyu (liflerini de suyuna katarak) vermeniz demir açısından zengin beslenmesini sağlar. 1 adet portakal demiri bir kat artırıyor. Ancak portakalın 1 taneyi aşmaması çok önemli çünkü fazlası karaciğeri yorabiliyor.

DEMİR EKSİKLİĞİNE KARŞI BROKOLİ VE HAVUÇ YEDİRİN

Brokoli ve karnabahar sadece çocukların değil yetişkinlerin birçoğunun da yemek istemedikleri, ama tam anlamıyla şifa deposu olan besinler. Çocuklarınıza özellikle brokoli, havuç ve patatesi (kızartmadan kaçının) sevdirin. Çünkü bu besinler demir eksikliği anemisine karşı demir emilimini artırıyor.

Ispanağı portakal suyuyla yedirin

Ispanak, pazı, pırasa, kara lahana gibi yeşil yapraklı sebzeleri çok fazla pişirmeyin. Aksi takdirde bu besinlerdeki demir içeriklerinin kaybolmasına yol açarsınız. Ayrıca her biri son derece faydalı olan bu besinlerden ıspanağı yoğurt yerine portakal suyu ile yedirmeye özen gösterin.

PEKMEZ VE TAHİNİ DE İHMAL ETMEYİN

1 yemek kaşığı keçiboynuzu pekmezinin sabah aç karnına alınması demir eksikliği anemisinin giderilmesinde önemlidir. Ancak çocuğunuza pekmez yemeden bir saat önce ve yedikten bir saat sonra süt ürünü vermeyin. 1 yemek kaşığı pekmez günlük demir ihtiyacının yüzde 15’ini karşılıyor. Tahin de hem demir yönünden hem de C vitamini yönünden zengin olması dolayısıyla kansızlığa karşı fayda sağlayabiliyor. Aşırıya kaçmadan tahin-pekmez karışımının her gün tüketilmesi doğal bir demir eksikliği ilacı işlevi görür.

KAKAO TÜKETTİRMEYİN

Çocuklar zararlı besinlerle ne kadar geç tanışırsa o kadar faydalı. Gazlı içecekler, çay ve kahvenin de çocuk beslenmesinde pek fazla yeri yok. Çay aktif madde olarak polifenol içerdiği için demir emilimini yüzde 75 azaltıyor ve demir eksikliği anemisi yapmada etken oluyor. Ayrıca kahve, gazlı içecekler ve kakaonun da çocuk beslenmesinde yer almaması gerekiyor.

DEMİR EKSİKLİĞİ İÇİN SÜTÜ YEMEK ARALARINDA VERİN

Okul çağı çocuklarının tüketeceği günlük süt miktarının yarım litreyi aşmamasına dikkat edin çünkü daha fazlası çocuğunuzun gıdalarla aldığı demirin emilimini azaltacağından kansızlığa neden olabilir. Süt ürünlerini yemeklerle değil de yemek aralarında verin.

Kepek ekmeği yedirmeyin

Küçük çocuklarda işlenmiş kepek ve kepekli besinlerini kullanılması, diyetle alınan, büyüme ve gelişme için şart olan demir ve çinko gibi bazı önemli minerallerin emilimini azaltacağı için sakıncalı. Kepek yerine tam tahıl tüketilmesi demir emilimini artırıyor. Kuru baklagil ve tahıllı yemekleri, yanında bol maydanoz, domates, biber ve limon içeren salatayla verin ki demir alımı artarak demik eksikliğinin giderilmesine katkıda bulunsun.

BEBEKLERDE DEMİR EKSİKLİĞİ SORUNU YAŞAMAMAK İÇİN.

Çocuğunuzun okul çağında demir eksikliği anemisi yaşamaması için ilk adım, yenidoğan döneminde atılmalı. Bu dönemde demir depolarının dolu olması gerekli. Bebeklerde demir eksikliği sorunu yaşamamak için onu anne sütüyle besleyin ve kesinlikle ilk 6 ay inek sütü vermeyin. İnek sütünün hem demir düzeyi düşük hem de emilimi zayıftır. Ayrıca protein ve sodyum içeriği yüksek alerji ve bağırsak sistemi kanaması yapma riski yüksektir. Bu nedenle erken dönemde inek sütüyle beslenen bebeklerde demir eksikliği anemisi görülüyor.”